تاریخنامه

قیام سالار در خراسان

در سال 1262 به علت بیماری محمدشاه و نابسامان بودن اوضاع دربار ، حسن خان سالار پسر آصف الدوله که به جای پدر حاکم خراسان شده بود، از قبول اوامر حاج میرزا آغاسی سر پیچید و علیه او شورش کرد. حسن خان سالار ابتدا قلعة کلات را تحت تصرف خود درآورد، سپس راه تهران را پیش گرفت و تا سبزوار جلو آمد.
محمدشاه حکومت خراسان را به برادرش حمزه میرزا حشتمه الدوله سپرد و او را با سپاه کافی به خراسان روانه ساخت. سپاهیان دوطرف در بین سبزوار و شاهرود به هم رسیدند. سپاه سالار شکست خورد و از بین رفت. در اوایل سال 1264 سالار، تجدید قوا کرد. او مشهد را محاصره کرد ولی مجددا از حمزه میرزا شکست خورد. اما با بیمار شده حمزه میرزا، دوباره سرکشی را آغاز کرد.
در زمینه مناسبات خارجی، دوره محمدشاه، عصر تیرگی روابط با انگلستان بود‎ ‎تا جایی كه روابط دیپلماتیك دو كشور مدت كوتاهی قطع گشت‎ ‎‏ اما با تهدید انگلیس مبنی‎ ‎بر عدم خروج از خارك و بنادر جنوبی، ایران ناچار به از سرگیری روابط شد. در مقایسه‎ ‎با انگلستان، روسیه مراودات دوستانه تری با دربار شاه داشت اما در كل، شاه و صدر‏‎ ‎اعظم وی برای برون رفت از چنگال دو قدرت بزرگ در طول دوره حكمروایی خود به دنبال نیروی سومی بودندكه آنها را از وضعیت موجود رهایی بخشد. ارتباط با فرانسه و فرستادن سفیر بدان كشور در راستای همین هدف صورت گرفت. روابط با دولت عثمانی نیز در دوره‎ ‎محمد شاه به دلیل حمله به محمره در 1254 ق و اذیت و آزار مسافران و زوار ایرانی، رو‏‎ ‎به تیرگی نهاد و نهایتاً در مذاكرات ارزنه الروم با صلح دو طرف خاتمه‎ ‎یافت‎.‎از نظر پیشرفت و تجدد نیز‎ ‎اقداماتی در دوره او صورت گرفت: اولین روزنامه ایران با عنوان «كاغذ اخبار» در‏‎ ‎سال 1252 ق در زمان صدارت آقاسی چاپ شد كه حاوی اخبار ممالك شرق و غرب بود و مدیریت‎ ‎آن را میرزا صالح شیرازی بر عهده داشت؛ فرستادن محصل به كشورهای اروپایی كه از زمان‎ ‎فتحعلی شاه آغاز شده بود در این دوره فزونی گرفت: كسانی همچون حسینعلی خان، میرزا‎ ‎رضاخان، میرزا حسینخان سپهسالار، میرزا ملكم و...از جمله این محصلین‎ ‎بودند‎.‎

محمدشاه در طول دوران زمامداریش به سادگی زیست و همواره پیرو و‎ ‎مرید صدر خود باقی ماند. اقدامات او در جهت تفكرات اعتقادی كه داشت حائز اهمیت‏‎ ‎هستند. شاه قبه مطلای كربلارا از نو بازسازی كرد، مساجدی به دستور او ساخته شدند ـ‎ ‎مسجد جامع خوی نمونه ای از این موارد است‎ - ‎فروش مشروبات الكلی را ممنوع كرد او حتی در‎ ‎ابتدای فرمانرواییش عطایای سلطنتی را بین علما و سادات توزیع‏‎ ‎نمود.

قيام بلوچها دربرابر قاجار:

در زمان قاجاریه حکومت مرکزی تسلط چندانی بر بلوچستان نداشته است. فقط قسمت هایی از مکران کنونی در اختیار دولت قاجار بوده اند. سفر نامه فرمانفرما از شاهزادگان قاجار به این منطقه بیانگر این مطلب است. در این زمان فرمانفرما سرحد را منطقه حکومت سعید خان و مدد خان کرد می داند. این ها گویی فرزند و پدر بوده اند. میرزا مهدی خان سرتیپ قاینی در کتابچه سیاحت نامه بلوچستان می گوید که با سعید خان کرد( سید خان ) ملاقات نموده و وی در آن زمان تازه به حکومت رسیده بود. سعید خان در این زمان بعد از پدرش مدد خان حکومت سرحد را در اختیار گرفته است. تاریخ جنگ بین آقا خان محلاتی حاکم یزد و فرمانفرما حاکم کرمان را به خوبی به یاد دارد. آقا خان که گویی غیر شیعه بوده است در یزد ادعای استقلال می کند و با فرمانفرمای کرمان که شاهزاده ی قاجار است درگیر می شود. این جنگ به نفع فرمانفرما تمام می گردد و آقا خان متواری شده به سرحد پناه می آورد. در این زمان حاکم سرحد سعید خان کرد او را پناه داده و یاری می کند تا حکومت از دست رفته اش را بدست آورد. سعیدخان که رابطه نزدیکی با اقوام براهویی حاکم کلات و سنجرانی حاکم سیستان داشته لشکر بزرگی ترتیب می دهد که در آن زمان به توپ مجهز بوده اند . این لشکر به کرمان حمله کرده و کرمان را تصرف می نمایند. با تصرف کرمان آقاخان محلاتی برای مدتی خود را حاکم کرمان می نامد تا اینکه پس از بازگشت لشکریان بلوچ سپاه قاجار که از دیگر نواحی جمع آوری شده اند به کرمان حمله کرده و آن را تسخیر می نمایند. بدین ترتیب تا مدتها بین سپاه قاجار و بلوچها درگیری های سختی روی می دهد. و عملا در تمام این مدت بلوچستان( سرحد ) مستقل از دولت قاجار عمل می نماید. در نهایت پس از جنگ های فراوان دولت قاجار به سرداران سرحد پیشنهاد صلح می دهد. برای مصالحه 14 تن از سرداران سرحد(کردها ) به قلعه ایرانشهر فراخوانده می شوند و عهد می گردد که به آنها هیچ آسیبی نخواهد رسید. عده ای از بلوچهای خائن نیز تضمین می دهند. در نهایت با توطئه قاجار این سرداران در قلعه ایرانشهر به شهادت می رسند و لی باز هم تا عهد رضاخان عملا سرحد منطقه تاخت و تاز طوایف بلوچ بوده و با قوانین آنها اداره می گردیده است.